Op 5 augustus organiseert Black Pride Nederland voor het eerst een festival in Amsterdam. Midden in WorldPride wil de organisatie ruimte maken voor zwarte queer mensen en hun allies, met een programma vol muziek, gesprekken en community. Achter Black Pride staat oprichter Naomie Pieter, antiracisme- en queeractivist.
Wat begon vanuit een gemis aan plekken voor zwarte queer mensen, groeide uit tot een mensenrechtenbeweging die volgens Naomie Pieter draait om meer dan alleen zichtbaarheid. "Twee dagen waarin ik gewoon even kan ademhalen en niet hoef na te denken over racisme," zegt ze. "Dat voelt heerlijk."
Dat gevoel van ademruimte is niet uit de lucht komen vallen. In 2018 keek Pieter al naar landen als de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, waar Black Pride al veel langer een stevige plek had binnen de queerbeweging. In Nederland zag ze vooral wat er ontbrak.
Een plek die ontbrak
"Ik keek om mij heen: wie zijn eigenlijk mijn peers? In Nederland was dat voor mij heel beperkt. Er waren weinig mensen die zich bezighielden met anti-zwart racisme binnen de queergemeenschap. Dat geluid miste ik. Ik zocht een ruimte waarin we over alles konden praten, niet alleen over queer zijn," vertelt Pieter.
"Er was natuurlijk wel een queerbeweging, maar ik miste een plek waar we het ook konden hebben over anti-zwart racisme, armoede, mensen zonder verblijfsdocumenten of huisvesting. Alsof queer zijn het enige is waar je identiteit uit bestaat. Terwijl onze levens veel complexer zijn."
Volgens Pieter raakt dat een bredere discussie die binnen Pride nog altijd onvoldoende wordt gevoerd. Wie heeft eigenlijk de luxe om Pride te vieren? Wie kan een kaartje kopen voor een feest of überhaupt de trein naar Amsterdam betalen? "Daar wordt nauwelijks over gesproken," zegt ze. "Terwijl dat voor heel veel mensen de realiteit is." Vanuit dat gemis ontstond Black Pride. Niet als alternatief voor Pride Amsterdam, maar als aanvulling op een gesprek dat volgens Pieter nog te weinig werd gevoerd.
'Ik wil juist samenkomen'
Toch krijgt ze nog altijd regelmatig dezelfde vraag: waarom een aparte Black Pride?
"Veel mensen denken meteen dat we ons willen afscheiden," zegt ze. "Terwijl het tegenovergestelde waar is. Ik wil juist samenkomen. Maar daarvoor heb ik soms een moment nodig om even te kunnen ademen."
Ze gebruikt bewust die woorden. Ademen. Uitrusten. Niet voortdurend bezig hoeven zijn met hoe anderen naar je kijken. "Driehonderdvijfenzestig dagen per jaar leven we in een samenleving waarin racisme en uitsluiting bestaan. Dan nemen we twee dagen waarin wij onszelf centraal zetten. Dat gaat niet over anderen buitensluiten. Dat gaat over ons eindelijk even niet hoeven aanpassen."
Volgens Pieter gaat het festival ook over zichtbaarheid. Niet als symbolische toevoeging aan een programma, maar als uitgangspunt. "Te vaak zie ik een line-up die volledig wit is, waarna er nog één zwarte dj wordt toegevoegd zodat het plaatje klopt. Alsof we de diversiteitscheck zijn. Maar wij zijn niet de check. We zijn de main course."
Dat idee loopt als een rode draad door Black Pride. Niet vragen om een plek aan tafel, maar zelf de tafel dekken.
Daarnaast hoopt ze dat Black Pride ook binnen zwarte gemeenschappen bijdraagt aan normalisatie. "Door kolonialisme zit er helaas nog steeds veel lhbtiq+-haat in onze gemeenschappen. Dat gaat alleen maar weg door normalisatie. Met Black Pride normaliseren we ook dat wij bestaan."
Meer dan een protest
Door de jaren heen is Pieter anders naar activisme gaan kijken. Waar Black Pride begon met demonstraties en panels, ziet ze nu vooral de waarde van het bouwen aan iets dat blijft bestaan.
"Ik moest zelf ook leren hoe belangrijk het is om infrastructuren en organisaties te bouwen voor onze gemeenschap. Protest is niet alleen een demonstratie. Het gaat ook over: hoe betaal je mensen? Hoe zorg je voor je mensen? Hoe bouw je een structuur die over tien of twintig jaar nog bestaat?"
Dat besef kwam niet tijdens een demonstratie, maar na een gesprek met een jongere die via Black Pride aan het werk was.
"Die zei tegen mij: dankzij Black Pride heb ik die hele zomer geen bijbaan hoeven nemen. Ik heb alleen maar queer werk gedaan. Toen dacht ik: wow. Toen begon ik pas echt te begrijpen wat het protest is dat ik aan het voeren ben."
Sindsdien kijkt ze anders naar de beweging. "Als het protest voorbij is, wat gebeurt er dan? Waar gaan mensen slapen? Hoe komen ze aan eten? Waar gaan ze werken? Dat stukje communitywerk, dat is óók protest."
De toekomst van Black Pride
Hoewel het eerste Black Pride Festival nog moet plaatsvinden, denkt Pieter alweer verder vooruit. Niet alleen aan volgend jaar, maar aan de vraag hoe haar gemeenschap er over tien of twintig jaar voor staat.
"Mijn ideale toekomst is dat zwarte queer en trans mensen op alle lagen van de samenleving zichtbaar zijn. Als managers, directeuren, minister-president. Dat zwarte queer mensen niet alleen zichtbaar zijn, maar ook daadwerkelijk posities van macht hebben."
Die toekomst begint volgens haar met een eigen plek.
"Het zou geweldig zijn als we een ruimte zouden hebben waar zwarte queer mensen zich kunnen organiseren. Waar mensen eventueel een slaapplek kunnen krijgen, waar we check-ups kunnen aanbieden. Dat we echt een community house kunnen worden voor iedereen die het nodig heeft. Als we daarvoor kunnen zorgen, I’ll die in peace."
Ze lacht, maar haar ambitie is serieus. Het community house waar ze over praat moet veel meer worden dan een evenementenlocatie. Een plek waar mensen elkaar het hele jaar door kunnen vinden, waar ondersteuning is en waar de gemeenschap niet langer afhankelijk is van de goodwill van anderen.
"Ik organiseer al heel lang en ik begin langzaam moe te worden dat ik overal te gast ben. Als je altijd te gast bent, kan je ook altijd weer weggestuurd worden. Je bent altijd afhankelijk van de regels van een ander. Give me my space. Ik ben done. Geef me gewoon een ruimte en laat ons het op onze manier doen."
De komende jaren wil ze daarom niet alleen het festival laten groeien, maar ook de organisatie erachter.
"We zijn pas zes jaar jong. In communitywerk gaan we vaak maar door, omdat iedereen hulp nodig heeft. Maar om dat te kunnen blijven doen, moet je ook een duurzame organisatie bouwen. Dat is waar we nu mee bezig zijn."
Een plek om thuis te komen
Waar Pieter het meest trots op is, zijn de momenten waarop mensen haar vertellen wat Black Pride voor hen heeft betekend. Ze denkt terug aan iemand die zich aansloot bij de Pride Walk, nog zoekende naar een gemeenschap en net bezig met diens coming-out. Via Black Pride liep diegene voor het eerst mee.
"Die zocht een plek, een community om mee te lopen. Dat heeft die met ons kunnen doen." Dat zijn volgens Pieter de momenten waarvoor ze het doet.
"Als ik denk aan alle queer mensen die voor het eerst naar een queer plek gaan en dan zichzelf vinden en zeggen: 'Ik voel me thuis.' Ja, daar doe ik het echt voor. Mensen die zeggen: 'Ik voel me gezien. Ik vond eindelijk een community.'"
Uiteindelijk is dat ook hoe ze hoopt dat Black Pride over tien jaar wordt herinnerd. Niet alleen als een festival of een demonstratie, maar als een plek waar mensen zich voor even thuis konden voelen – en misschien voor het eerst het gevoel hadden dat ze er niet alleen voor stonden.
