Vogels kijken groeit al jaren in populariteit, volgens Vogelbescherming Nederland. De belangstelling voor de hobby is sinds de coronaperiode alleen maar versneld. Dat zie je terug in alles: van de verkoop van verrekijkers tot het aantal mensen dat buiten met een kijker rondloopt.
Waar vogelaars vroeger vooral werden geassocieerd met gepensioneerde mannen in groene jassen, zie je tegenwoordig steeds vaker twintigers, dertigers en veertigers met een verrekijker door het park of natuurgebied lopen. “Vroeger kwam ik vooral oudere mannen tegen,” zegt Timo Roeke van Vogelbescherming Nederland. Zelf spot hij al vogels sinds zijn jeugd. “Nu zie je jongeren, dertigers, vrouwen. Het beeld van de vogelaar als gepensioneerde man klopt allang niet meer.”
Vogelgids en natuurcoach Adriaan Sleeuwenhoek, beter bekend als Vogelwachter Adriaan, ziet dezelfde ontwikkeling. Ook hij merkt dat steeds meer mensen de natuur opzoeken en nieuwsgierig worden naar de vogels om hen heen. “Door corona hebben veel meer mensen ontdekt hoeveel er in Nederland eigenlijk te zien is, en hebben ze het vogelvirus te pakken gekregen,” zegt hij. “Het is eigenlijk het enige virus dat ik iedereen gun.”
Waarom vogels kijken steeds populairder wordt
Dat steeds meer mensen vogelskijken, heeft verschillende redenen. We leven in een tijd waarin vrijwel elke vrije minuut wordt gevuld door notificaties, nieuwsfeeds en schermtijd. Vogels kijken dwingt je om iets te doen wat zeldzaam is geworden: aandacht besteden.
Volgens Timo Roeke is vogelskijken heel zen: “Er is geen betere manier om volledig in het moment te zijn. Vogels kijken is voor mij het tegenovergestelde van doomscrollen. Je bent buiten, in beweging en volledig bezig met wat er om je heen gebeurt.”
Je loopt langzamer. Je kijkt beter. Je luistert. En juist dat maakt het verslavend. En er is nog een bonus. Recent Canadees onderzoek suggereert dat ervaren vogelaars beter scoren op vaardigheden als aandacht, waarneming en herkenning. Met andere woorden: die verrekijker is mogelijk ook een workout voor je brein.
Ook Adriaan vindt het rustgevend: “Vogels kijken is mindfulness, maar dan zonder zweverig gedoe.” Daarnaast ziet hij nog een andere reden waarom het zoveel mensen trekt. “Je gaat op avontuur,” legt hij uit. “Vroeger waren mensen jagers. Dat zit misschien nog ergens in ons systeem. Je gaat naar buiten op zoek naar iets bijzonders.” Het verschil is alleen dat je nu thuiskomt met een nieuwe vogelsoort op je lijst in plaats van een mammoet.
Tot slot zit volgens Adriaan de aantrekkingskracht in nog iets anders: vogels zijn overal. Je hoeft er niet voor naar de andere kant van het land. Ze leven naast je. Het enige wat verandert, is dat je ze leert opmerken.
Dankzij de Waddenzee, de grote rivieren en de ligging op internationale trekroutes behoort Nederland tot de vogelrijkste gebieden van Europa. Een perfect land om te beginnen met vogels spotten, dus.
Vogels kijken voor beginners
Hoe begin je precies als je nog nooit bewust verder hebt gekeken dan de merel in je achtertuin? Dat opmerken begint volgens Adriaan vaak met je oren. “Vaak hoor je een vogel voordat je hem ziet,” zegt hij. “Als je geluiden leert herkennen, gaat er een compleet nieuwe wereld open.”
Volgens hem onderschatten veel beginners hoeveel informatie er in vogelgeluiden zit. Een ervaren vogelaar kan vaak al verschillende soorten herkennen voordat hij ze überhaupt heeft gezien. “Dan hoor je ineens dat er een tjiftjaf zit, of een roodborst. Dat verandert echt de manier waarop je buiten bent.”
Zelf leerde hij vogelgeluiden vroeger met cassettebandjes. Tegenwoordig is dat een stuk eenvoudiger. Apps als Merlin Bird ID kunnen helpen om geluiden te herkennen, al blijft volgens Adriaan vooral ervaring belangrijk. “Je moet het gewoon vaak horen. Op een gegeven moment valt het kwartje.”
Ook voor Roeke zit daar een belangrijk deel van de aantrekkingskracht van vogels kijken. “Je bent volledig bezig met wat er op dat moment om je heen gebeurt,” zegt hij. “Je aandacht gaat vanzelf naar wat je hoort en ziet.”
Wat heb je nodig om te beginnen?
Goed nieuws: aanzienlijk minder dan voor de meeste hobby’s. Volgens zowel Vogelbescherming als ervaren vogelaars zijn de instapkosten verrassend laag. Volgens Adriaan kopen veel beginners spullen voordat ze überhaupt weten of ze het leuk gaan vinden. “Het belangrijkste is dat je naar buiten gaat,” zegt hij. “Niet dat je de perfecte uitrusting hebt.”
Een verrekijker
De belangrijkste aankoop. En nee, je hoeft niet direct een model van duizenden euro’s te kopen. “Een goede verrekijker hoeft tegenwoordig helemaal niet extreem duur te zijn,” zegt Roeke. “Ga vooral ergens testen welke het prettigst voelt.”
Adriaan adviseert hetzelfde. Probeer verschillende modellen uit en kies degene die voor jou werkt. Niet eindeloos vergelijken. Ga gewoon naar buiten.
Een vogelgids
Digitaal of op papier. Een klassieke vogelgids blijft verrassend handig omdat je ongestoord kunt bladeren zonder afgeleid te worden door berichten of notificaties. Bovendien leer je soorten vaak sneller herkennen wanneer je regelmatig door een gids bladert.
Een paar goede apps
Vogelaars van nu hebben een voordeel dat eerdere generaties niet hadden. Waar liefhebbers vroeger vogelgeluiden leerden met cassettebandjes, doet je smartphone tegenwoordig een groot deel van het werk. Merlin Bird ID De favoriet van experts. De app werkt als een soort Shazam voor vogelgeluiden. Richt je telefoon op een zingende vogel en Merlin probeert te herkennen welke soort je hoort.
Waarneming.nl
Onmisbaar voor Nederlandse vogelaars. Hier zie je welke soorten recent bij jou in de buurt zijn gezien en kun je ook je eigen waarnemingen bijhouden.
Bird Sounds Europe
Voor wie vogelgeluiden echt wil leren herkennen. Want hier zit een belangrijke beginnersles: vogels kijken doe je minstens zoveel met je oren als met je ogen. Adriaan: “Als je geluiden leert herkennen, gaat er een compleet nieuwe wereld open.”
Begin niet in een natuurgebied
Veel beginners denken dat ze direct naar de Oostvaardersplassen of de Biesbosch moeten rijden. Niet nodig. “Het begint gewoon thuis,” zegt Adriaan. “Op je balkon, in je tuin of in het park om de hoek.”
Sterker nog: ervaren vogelaars hebben vaak wat zij een EVG noemen: een Eigen Vogel Gebied. Een plek waar ze regelmatig terugkomen en de seizoenen leren kennen.
Dat kan een stadspark zijn, een stukje bos of een wandeling langs een plas vlak bij huis. Juist doordat je steeds terugkeert, ga je patronen herkennen. “De eerste tjiftjaf van het voorjaar. De koperwieken die in de herfst arriveren. De roodborst die weer op zijn vaste plek zit.”
“Dan wordt vogels kijken meer dan soorten afvinken,” zegt Adriaan. “Je leert echt leven met de seizoenen.” Welke vogels kun je als beginner herkennen?
Wie begint met vogels kijken, hoeft niet direct op zoek naar een ijsvogel of zeearend. Sterker nog: volgens Adriaan kun je het beste beginnen met de soorten die je vrijwel iedere dag tegenkomt.
Denk aan de merel, roodborst, koolmees, pimpelmees en zanglijster. Vogels die in bijna iedere woonwijk, tuin of stadspark voorkomen. Juist door die algemene soorten goed te leren kennen, ontwikkel je gevoel voor wat je ziet en hoort.
Roeke noemt ook eenden als ideaal oefenmateriaal. Veel mensen denken dat een eend gewoon een eend is, totdat ze ontdekken hoeveel verschillende soorten er eigenlijk rondzwemmen. Wilde eenden, kuifeenden, krakeenden: ineens blijkt een wandeling langs de singel een stuk interessanter dan gedacht.
Een vogel waar veel vogelaars graag mee beginnen, is de tjiftjaf. “Niet omdat hij bijzonder zeldzaam is, maar juist omdat hij vrijwel overal voorkomt,” zegt Adriaan. Het kleine bruine vogeltje laat zich niet altijd makkelijk zien, maar horen kun je hem des te beter. “Zijn naam dankt hij aan zijn zang, die opvallend klinkt als ‘tjif-tjaf, tjif-tjaf’.
De beste plekken in Nederland
Wil je toch een dagtrip plannen? Dit zijn volgens de experts de plekken waar je moet zijn.
Oostvaardersplassen
Misschien wel de beste introductie tot de Nederlandse vogelwereld. Grote kans op zeearenden, lepelaars en talloze andere soorten.
Texel
Een paradijs voor vogelaars. Door de ligging trekt het eiland gedurende het jaar enorme aantallen vogels aan.
Waddengebied
Niet voor niets UNESCO Werelderfgoed. Voor miljoenen trekvogels is dit een van de belangrijkste tussenstops tussen Europa en Afrika.
Lauwersmeer
Toegankelijk, overzichtelijk en voorzien van verschillende vogelkijkhutten. Ideaal voor beginners.
Biesbosch
Perfect voor wie vogels wil combineren met een dag in de natuur.
Valkuilen voor beginners
Beginnende vogelaars maken volgens Adriaan en Timo vaak dezelfde fouten, die eenvoudig te voorkomen zijn.
Ten eerste gaan beginners te snel van start. Ze willen binnen een paar weken tientallen soorten herkennen, alle vogelgeluiden uit hun hoofd leren en meteen begrijpen wat ervaren vogelaars zien. “Dat werkt niet,” zegt Adriaan. “Begin met één soort. Leer eerst een merel herkennen, daarna een zanglijster of een roodborst. Stap voor stap.”
Daarnaast is luisteren iets wat je moet leren. “Vaak hoor je een vogel voordat je hem ziet,” zegt Adriaan. “Als je geluiden leert herkennen, gaat er een wereld voor je open.”
Tot slot willen beginners vaak meteen zeldzame vogels spotten. Iedere vogelaar droomt van een ijsvogel, zeearend of kraanvogel. Terwijl de basis ligt bij de vogels die overal voorkomen. “Geniet ook van een koolmees of een pimpelmees,” adviseert Roeke.
Gewone soorten zijn vaak veel interessanter dan gedacht. Bovendien maakt dat de kans groter dat een zeldzame waarneming, wanneer die zich uiteindelijk aandient, ook echt bijzonder voelt.
Waarom vogels kijken zo verslavend is
Heb je eenmaal de smaak te pakken, dan is het een hobby die waarschijnlijk lang bij je blijft. Volgens Roeke zit de aantrekkingskracht in het feit dat er altijd iets verandert. Elk seizoen brengt nieuwe vogels, geluiden en verrassingen met zich mee. Ganzen trekken over, zwaluwen keren terug uit Afrika en soorten die maanden afwezig waren, duiken weer op. “Als ik in het voorjaar de eerste zwaluw zie, voelt het alsof ik een oude vriend terugzie,” zegt hij.
Ook Adriaan ziet dat veel beginnende vogelaars gaandeweg iets anders ontdekken dan ze vooraf hadden verwacht. Ze leren niet alleen soorten herkennen, maar krijgen ook meer oog voor wat er in hun eigen omgeving gebeurt. “Je gaat patronen zien,” zegt hij. “Het roodborstje zit er weer. De tjiftjaf is terug. Of je merkt dat de koperwieken weer overvliegen. Dan wordt vogels kijken meer dan soorten afvinken. Je leert leven met de seizoenen.”
Volgens Roeke vertellen vogels bovendien veel over de plekken waar ze leven. Een huismus zegt iets over de kwaliteit van een woonwijk. Een stadspark blijkt vaak rijker aan natuur dan mensen denken. En wie goed om zich heen kijkt, ontdekt soms dat het snelste dier op aarde, de slechtvalk, gewoon op een kantoortoren in de binnenstad woont.
Misschien is dat ook waarom zoveel mensen bij de hobby blijven hangen. Niet omdat iedere wandeling spectaculair is, maar omdat er altijd wel iets nieuws opvalt. Of, zoals Adriaan het omschrijft: “Hoe beter je kijkt, hoe meer je ziet.”
