Meesterparfumeur Quentin Bisch koestert zijn eerste herinnering aan parfum. Hij was 11 jaar oud. Zijn lerares Frans kwam het klaslokaal binnen met de geur van Yves Saint Laurents Opium en verspreidde een "aura van charisma". Het was een moment dat zijn leven veranderde.
Voordat parfum luxemerken bereikte, begrepen schrijvers het effect al. In Plutarchus’ verslag over hoe Cleopatra arriveerde om Marcus Antonius te ontmoeten, waren de linnen zeilen van haar schip doordrenkt met parfum. Hierdoor was haar komst al duidelijk, nog voordat ze werd gezien.
Of het nu gaat om geschiedenis, mythe of theater, het beeld blijft bestaan omdat het een waarheid bevat: geur bereikt als eerste de kamer. Dan pas komt het verhaal.
De parfumcultuur is groot in het Midden-Oosten. Geur speelt een hoofdrol in huis, op de huid, binnen het geloof en in sociale relaties. Al eeuwenlang levert de regio grondstoffen voor de parfumindustrie. Nu oefent deze ook invloed uit op de norm voor parfum wereldwijd.
"Het Midden-Oosten was in de oudheid een groot productiecentrum voor parfumingrediënten", zegt dr. Anya H. King, historica van middeleeuwse islamitische parfums en auteur van Scent from the Garden of Paradise: Musk and the Medieval Islamic World. Wierook reisde vanuit het zuiden van Arabië naar Mesopotamië en het Middellandse Zeegebied. Via deze wegen bereikten kamfer, muskus, oudh en sandelhout vanuit Zuid- en Zuidoost-Azië de rest van de wereld.
Voordat deze materialen geurnoten werden, hielpen ze het dagelijks leven vorm te geven. "Het aanbrengen van parfum was een gemeenschappelijk ritueel tijdens feesten of bezoeken," legt King uit. "Hierbij werd wierook aangeboden, vaak in een wierookvat dat onder de aanwezigen werd doorgegeven. De muskuszalf ghaliyah werd aan mannen aangeboden, zodat zij hun baarden ermee konden inwrijven." Geur verwelkomde gasten, raakte het lichaam aan en markeerde heilige ruimtes. King haalt zelfs het verhaal van Evliya Çelebi aan over de Iparie-moskee in Diyarbakır, die naar verluidt gebouwd werd met "70 ladingen muskus uit Khotan" gemengd in de mortel, zodat de muren bij vochtig weer een heerlijke geur zouden afgeven.
Ingrediënten die al lang bekend zijn bij de neuzen in de Golfregio, zijn nu onderdeel geworden van het vocabulaire van wereldwijde luxe. Patrice Béliard, CEO van Parfums de Marly en Initio Parfums Privés, verzet zich tegen het idee dat dit een plotselinge verschuiving is. "In het Midden-Oosten is er een diepgaande kennis van geuren, waarbij rituelen en tradities onder andere het parfumeren van huizen omvatten," zegt hij. "De regio heeft veel kennis en kent consumenten die deskundiger en veeleisender zijn dan de gemiddelde parfumconsument wereldwijd."
Die kennis heeft de verwachtingen van luxeparfums veranderd. Het internet noemt ze "beast mode": geuren met de concentratie, diffusie en blijvende kracht om een kamer binnen te komen vóór de drager en er nog lang na vertrek te blijven hangen. De term mag dan nieuw zijn, de trek ernaar niet. "Gesprekken over ingrediënten, concentraties, diffusie of layering, die in andere markten als gespecialiseerd zouden worden beschouwd, zijn hier volkomen natuurlijk", zegt Thibaud Crivelli, oprichter van Maison Crivelli. Consumenten in de Golfregio "vragen niet om eenvoudigere geuren", voegt hij eraan toe. "Ze moedigen merken aan om ambitieuzer, expressiever en creatiever te zijn."
Die verwachtingen worden in toenemende mate geuit door een nieuwe generatie regionale parfumhuizen die een eeuwenoude cultuur vertalen naar een hedendaagse wereldtaal.
Amouage, opgericht in Oman in 1983 op verzoek van sultan Qaboos bin Said, is niet zomaar een parfumhuis – het is een missie. Amouage werd opgevat als zowel bewaarder als modern ambassadeur van het parfumerfgoed van Oman. Het was het antwoord van de sultan op een geurlandschap dat grotendeels werd gedomineerd door Franse maisons. Hij zette een huis op dat kon concurreren met elk Parijs’ atelier, waarbij de meest kostbare natuurlijke ingrediënten van Oman in de schijnwerpers werden gezet en een uitgesproken eigentijdse draai kregen.
In het hart van de identiteit van Amouage ligt wierook, de eeuwenoude hars die al meer dan vijf millennia een centrale rol speelt in het Omaanse leven. Geoogst van Boswellia sacra-bomen in Dhofar, is dit dezelfde kostbare hars die via de oude wierookroutes naar de hoven van Egypte, Rome en Byzantium reisde, waardoor Oman een van de vroegste centra van de parfumindustrie ter wereld werd.
Maar wierook is slechts een deel van het verhaal. Amouage werkt ook nauw samen met boeren in de Omaanse Jabal Al Akhdar om de gewaardeerde damaskrozen uit de regio te betrekken. Deze worden elk voorjaar bij zonsopgang met de hand geplukt en binnen enkele uren na de oogst op de berghelling gedestilleerd om hun vluchtige karakter te behouden.
"De rozen zijn erg delicaat en breekbaar", zegt Bisch. Hij is het brein achter enkele van Amouage's meest gevierde creaties, waaronder Guidance en Existence. "Dus je gebruikt rozenwater om frisse, waterige, bedauwde facetten te creëren die hun tederheid en subtiliteit vangen," legt hij uit.
Maar Amouage neemt geen genoegen met het simpelweg behouden van dat erfgoed. Het huis vindt deze iconische ingrediënten opnieuw uit. Het werkt samen met parfumeurs die Omaanse wierook en bergroos combineren met een moderne twist – denk aan nieuwe extractiemethoden, onconventionele akkoorden en een onbevreesde creatieve visie die wereldwijd lof heeft geoogst.
Het resultaat is een modern meesterwerk in een fles. Amouage is waar oud en nieuw naadloos samenkomen; de een overtreft de ander niet, maar ze bestaan in perfecte harmonie. Dezelfde ingrediënten die ooit oude handelsroutes doorkruisten, sieren nu polsen over de hele wereld en bevestigen dat het verhaal van Oman nog steeds geschreven wordt, fles voor fles.
Mona en Huda Kattan richtten Kayali in 2018 op in Dubai. Het idee was om het Midden-Oosterse ritueel van het gelaagd aanbrengen van geuren naar een wereldwijd publiek te brengen. Het merk ontleent zijn naam aan het Arabische woord khayali, wat "mijn verbeelding" betekent, en weerspiegelt Mona's overtuiging dat parfum een uiterst persoonlijke vorm van zelfexpressie is.
In plaats van zich te positioneren als een traditioneel huis, heeft Kayali zijn identiteit opgebouwd rond het herinterpreteren van het olfactorische erfgoed van het Midden-Oosten voor een nieuwe generatie. Het merk neemt enkele van de belangrijkste ingrediënten uit de regio – oudh, muskus, amber en roos – en combineert deze met onverwachte gourmand- en hedendaagse akkoorden. Hierdoor worden ze wereldwijd toegankelijker, terwijl de rituelen van het gelaagd aanbrengen, die de geurcultuur in de Golfstaten al lang bepalen, behouden blijven.
Voor Mona is het doel nooit geweest om mensen te overtuigen van de schoonheid van Midden-Oosterse ingrediënten, maar om ze toegankelijk te maken voor een wereldwijd publiek. "Een van mijn grootste passies is altijd geweest om mensen op een laagdrempelige manier kennis te laten maken met deze ongelooflijke ingrediënten," zegt ze.
"Met geuren zoals Chocolate Oud | 11 en Milky Oud | 10 – in onze Oudgasm-collectie – hebben we oud opnieuw verbeeld door het te combineren met heerlijke, troostrijke noten om een zachtere, toegankelijkere introductie tot het ingrediënt te creëren. We hebben ook onze Oud-O-Meter ontwikkeld, die de intensiteit van oud in elke geur aangeeft. Hierdoor is het voor iedereen gemakkelijk – of ze nu voor het eerst oud ontdekken of er al van houden – om de expressie te vinden die bij hen past en buiten hun geurcomfortzone te treden."
Nishane werd in 2012 in Turkije opgericht door Mert Güzel en Murat Katran en is uitgegroeid van een ambitieuze start-up in Istanbul tot een van de meest invloedrijke namen in de nicheparfumerie. Geuren als Hacivat, Ani en Fan Your Flames zijn moderne klassiekers geworden door hun unieke vertolking van muskus, vanille en fruitige noten. Nishane heeft zijn plek verdiend omdat het laat zien hoe parfumconcentratie, de strategische culturele positie van Istanbul en vroege erkenning in de Golfstaten een wereldwijd nicheparfummerk kunnen vormen.
Zoals de oprichters het zien, begint de industrie het Midden-Oosten eindelijk in te halen. "Veel trends die de wereldwijde parfumerie bepalen – van hogere parfumconcentraties tot een groeiende trek in rijkere, expressievere geurprofielen – weerspiegelen voorkeuren die al lang in deze regio bestaan. Het Midden-Oosten bepaalt waar de industrie naartoe gaat."
Hetzelfde geldt voor merken buiten de regio. Decennialang hebben internationale parfumhuizen naar het Midden-Oosten gekeken, niet alleen als markt, maar als bron van ingrediënten, rituelen en een steeds kritischer consumentenbestand. Vandaag de dag werkt de uitwisseling beide kanten op: terwijl regionale huizen tradities herinterpreteren voor een wereldwijd publiek, lenen veel van 's werelds grootste namen op hun beurt uit het olfactorische vocabulaire van de regio.
Linda Pilkington, oprichtster en maakster van Ormonde Jayne, reist al tientallen jaren door de VAE, Oman, Koeweit en Libanon. "Het Midden-Oosten is mijn hele volwassen leven een bron van fascinatie en inspiratie gebleven," zegt ze. Die invloed loopt door in het parfum Tolu, met zijn wierook en amberachtige harsen; Arabesque, dat roos, saffraan en oud combineert met braam en peper; en Ta’if, geïnspireerd op Saoedi-Arabië en samengesteld rond roos, dadels, saffraan en oranjebloesem.
Bij het Saoedische parfumhuis Batlah wordt datzelfde erfgoed ondertussen van binnenuit de regio uitgedrukt. Oud Accord combineert Ta’if-roos, wierook, muskus, oud en ambergris; Taif Rose eert de bloem en het lokale landschap; terwijl Musk Not Musk de huidachtige warmte van het ingrediënt nabootst door middel van ambrette, iris, amber en geurnoten die doen denken aan dierlijke geuren. Bij Batlah zijn deze ingrediënten geen resten van een oude parfumcultuur, maar de grondstoffen van een hedendaagse Saoedische. De invloed beperkt zich niet langer tot het Midden-Oosten; het is een bepalende kracht die de moderne parfumerie wereldwijd vormgeeft.
Oud biedt het duidelijkste bewijs van de invloed van het Midden-Oosten op de moderne parfumerie. Het verschijnt niet langer als één vaststaand, donker of medicinaal idee, maar als een materiaal – of vaak een akkoord – dat volledig van karakter kan veranderen.
Oud wordt op verschillende manieren gebruikt voor luxehuizen. Tom Ford’s Oud Wood polijst het met kardemom, sandelhout en amber; Dior’s Oud Ispahan zet de kracht ervan af tegen damastroos; en Byredo’s Oud Immortel geeft het een droger kader van wierook, papyrus, mos en tabaksbladeren. Maison Francis Kurkdjian’s Oud Satin Mood hult het in roos, viooltje en geamberde vanille. Hierdoor wordt oud minder als ruw hout behandeld, maar als een stuk olfactorische couture. Ormonde Jayne’s Nawab of Oudh Intensivo weigert ondertussen om één enkele noot te laten domineren: roos, kardemom en piment bewegen zich door ambergris, muskus, labdanum en een zacht randje van oud.
"Voor mij is de uitdaging niet om het verleden te herscheppen, maar om het opnieuw uit te vinden," zegt Pilkington. "Oud, roos, jasmijn en interpretaties van amber blijven millennia lang bestaan, simpelweg omdat ze mooi zijn. Mijn rol is om ze te interpreteren op een manier die relevant voelt voor vandaag en morgen."
Met een compositie van saffraan, nootmuskaat, lavendel, patchoeli en muskus zet Initio’s Oud for Greatness hoog in. Béliard zegt dat het inmiddels ongeveer 16 procent van Initio’s wereldwijde omzet uitmaakt: een geur opgebouwd uit codes die sterk geassocieerd worden met de regio, is uitgegroeid tot een internationaal commercieel succes.
Maar de echte magie gebeurt wanneer oud de ruimte krijgt om stout te zijn. Mind Games, opgericht in 2022 door Alex en Mariana Shalbaf, is een nicheparfumhuis dat parfumerie ziet door de lens van de schaakstrategie. Meesterparfumeurs worden ingehuurd om gedurfde, genderneutrale geuren te creëren. In Blockade versmelten mangoschil, tomatenblad en roze peper met de geurnoten van leer, patchoeli en oud. Parfumeur Christelle Laprade zegt dat ze zich "het sterke metalen harnas van een ridder die tot leven komt" voorstelde, waarbij ze sappige mango gebruikte om de donkere houtsoorten te aarden en te destabiliseren.
Maison Crivelli’s Oud Maracujá voert het fruitaspect nog verder door. Het laat een oud-akkoord samenkomen met passievrucht, saffraan en Turkse roos. “Oud Maracujá ontstond vanuit de verrassing van het ontdekken van oud terwijl ik passievrucht proefde”, zegt Crivelli. “Wat me fascineerde was de spanning tussen de diepte van oud en de levendige helderheid van het fruit.”
Roja London’s Espresso Aoud begeeft zich op gourmandterrein door oud te verweven met geroosterde koffiebonen, gekarameliseerde noten en pistache. “Ik ben dol op Aoud omdat ik het idee geweldig vind om een eeuwenoud ingrediënt te moderniseren,” zegt Roja Dove, parfumeur en oprichter van Roja London.
Het punt is niet langer simpelweg om oud toegankelijk te maken. Het gaat erom te ontdekken hoe ver het kan afwijken van de verwachting zonder zijn identiteit te verliezen.
Sterker nog: oud hoeft niet eens fysiek aanwezig te zijn. In Frédéric Malle’s Promise laat meesterparfumeur Dominique Ropion zien wat het modehuis “trompe-l’œil-oud” noemt: Turkse en Bulgaarse roos gecombineerd met cypriol, patchoeli, labdanum, appel en kruidnagel. De geur van oud is inmiddels zo algemeen bekend dat een parfumeur de schim ervan kan oproepen met volledig andere materialen.
Saffraan heeft een soortgelijke expansie ondergaan. In Baccarat Rouge 540 geeft Francis Kurkdjian saffraan – een geur vaak geassocieerd met leerachtige warmte en specerijen – een onverwacht lichtgevende rol. De truc zit hem in de tegenstelling. Baccarat Rouge 540 oogt transparant en is bijna gewichtloos, maar de onmiskenbare 'sillage' kan een hele kamer vullen en uren later nog herkenbaar zijn – een eigenschap die nauw aansluit bij de waardering in de Golfregio voor diffusie, houdbaarheid en aanwezigheid.
"Ik wilde de spanning onderzoeken tussen transparantie en intensiteit, tussen licht en rijkdom," zegt Kurkdjian. "Het parfum laat een memorabel spoor achter, maar behoort niet tot een specifieke cultuur, gender of generatie, waardoor mensen over de hele wereld het zich eigen kunnen maken."
Waar Kurkdjian saffraan luchtig maakt, zet Matiere Premiere het in de schijnwerpers. Crystal Saffron is opgebouwd rond saffraanolie uit Griekenland, ontdaan van de zwaarte die het materiaal vaak omringt en gepresenteerd als scherp, stralend en bijna elektrisch schoon. "Ik was getroffen door de helderheid ervan – fel, bijna kristallijn," zegt oprichter en parfumeur van het huis, Aurélien Guichard. Silky Woods van Goldfield & Banks stuurt saffraan ondertussen een andere richting op door het te mengen met Australisch agarhout, wierook, tabak, vanille en sandelhout, wat resulteert in iets houtachtigs, gourmand en uitgesproken 'moderns'.
Muskus maakt het plaatje compleet omdat het in de hedendaagse parfumerie minder een ingrediënt is en meer een sensatie: schoon of dierlijk, zacht of stralend, intiem of kamerbreed. Musk Therapy van Initio verandert witte en roze muskus in een cocon van sandelhout, magnolia, bergamot en mandarijn. De taal ervan is niet zozeer verleiding als wel welzijn, waarbij muskus troost en een emotionele reset oproept.
Dries Van Noten behandelt deze materialen alsof het textiel is, door vertrouwde noten in onverwachte combinaties van kleur, gewicht en textuur te plaatsen. Camomille Satin vouwt Turkse roos, oranjebloesem en muskus rond kamille, waardoor een bescheiden wilde bloem verandert in iets romigs, leerachtigs en nachtelijks. De parfumeurs, Julien Rasquinet en Paul Guerlain, omschrijven het als "de extreme verslaving van vanillestokjes, gekleurd door de bucolische charme van kamille". Elders in de collectie neemt Rock the Myrrh een eeuwenoude hars en geeft het een modehuis-behandeling, waarbij mirre wordt omringd door cipres, roze peper en patchoeli. De materialen zijn historisch. De combinaties zijn dat allerminst.
Ex Nihilo’s Blue Talisman vertegenwoordigt een ander modern musk-dialect. Peer en bergamot bewegen zich door oranjebloesem en jasmijn voordat ze zich settelen in sandelhout, vanille en muskus. "Gebouwd rond de levendige frisheid van gember, omhuld door muskusachtige en amberachtige noten, drukt het de unieke, vooruitstrevende geest van Ex Nihilo uit," zegt het huis over het origineel, dat inmiddels wereldwijd hun bestverkochte geur is. De cultklassieker van Parfums de Marly, Delina Exclusif, pakt het rijker aan en intensiveert damastroos met wierook, muskus en vanille. Samen tonen ze de buitengewone reikwijdte die het woord muskus tegenwoordig omvat: van een schone aura tot een amberachtig spoor.
De roos verdient een eigen hoofdstuk omdat de bloem nooit één enkele identiteit heeft gehad. In de parfumerie kan dezelfde bloemenfamilie weelderig, peperig, honingachtig, groen of bijna mineraalachtig ruiken, afhankelijk van waar de bloem groeit en hoe deze wordt behandeld. Turkse roos, Ta’if-roos en de rozen die hoog in de Jabal Al Akhdar worden gekweekt, zijn allemaal uitingen van de damastroos, maar hun landschappen geven ze verschillende identiteiten.
De regio deed meer dan alleen de bloem verbouwen. King merkt op dat distillatie tijdens de vroege islamitische periode werd toegepast in de parfumerie om rozenwater te maken, wat een belangrijk exportproduct werd voor Perzië en later Syrië. Het verweefde zich met geneeskunde, gastvrijheid, rituelen en het dagelijks leven, lang voordat het een bekend onderdeel werd in de geurpiramide.
Voor Bisch veranderde de ontmoeting met rozen in Oman zijn perceptie van de roos: van een grondstof naar een plek. "Het is echt de ziel van Oman," zegt hij. De parfumeur werkt misschien met rozen van elders, maar de herinnering aan de hoogte, de fijnheid en de sfeer verandert wat hij van het materiaal vraagt.
De Ta’if-roos vertelt een ander verhaal. Gekweekt in de bergen van het westen van Saoedi-Arabië, wordt ze gewaardeerd om een intensiteit die opmerkelijk afsteekt tegen het droge landschap. Ormonde Jayne’s Ta’if kwam voort uit Pilkingtons bezoek aan het rozenfestival van de stad. "Sappige verse dadels, roze peper, saffraan en oranjebloesem vormden de achtergrond van mijn herinnering aan Ta’if, en ik wist dat ze een rol zouden spelen in de compositie," herinnert ze zich. Het parfum bouwt die indrukken op rondom de roos en verandert een bloem in een verslag van hitte, gastvrijheid en een specifieke plek.
Delina van Parfums de Marly verscherpt damastroos met rabarber en lychee, voordat het neerdaalt op een basis van musk en cashmeran. Delina Exclusif verdiept dit concept met wierook, vanille en warmere muskussoorten. Can’t Get Enough van Initio maakt de transformatie speelser: roos, opgeschud door roze peper, en vervolgens meegetrokken in karamel, vanille en Hedione. In al deze geuren beweegt de roos zich van een frisse bergoogst en traditioneel rozenwater naar een donkere chypre, fruitig-bloemige geur en krachtige gourmand-provocatie. De geschiedenis blijft zichtbaar, maar wordt er nooit door beperkt.
Wierook en olibanum vormen een slotnoot. De termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar hoewel olibanum de hars is van de Boswellia sacra-boom, beschrijft wierook de bredere wereld van aromatische materialen die worden verbrand voor hun rook of worden nagebootst als een parfumakkoord. Dat onderscheid helpt de buitengewone reikwijdte ervan te verklaren. De olibanum die ooit huizen en heilige ruimtes parfumeerde, kan koel en weids aanvoelen in Existence van Amouage, of de monumentale roos van Portrait of a Lady van Frédéric Malle verdonkeren.
Elders ontdoen parfumeurs wierook van zijn plechtigheid. Encens Suave van Matiere Premiere neemt wierookolie uit Oman en verwarmt deze met labdanum, benzoë, koffie en vanille. Guichard noemt het "een gulle, verslavende wierook. Een plezierige wierook." Gypsy Water van Byredo maakt het luchtig en natuurlijk met dennennaalden, liswortel en heldere citrus, terwijl Eau Duelle van Diptyque wierook en rokerige cypriol de zoetheid van bourbonvanille laat overschaduwen.
Bisch begreep het verschil nadat hij wierook in Oman had ervaren. "Deze rookwalmen grijpen je en brengen je naar een compleet andere manier om naar het materiaal te kijken," zegt hij. Net als oudh, roos, saffraan en muskus is wierook ver voorbij zijn oudste associaties gereisd. Wat het Midden-Oosten aan de wereldwijde parfumerie gaf, was niet simpelweg een nieuwe geurnoot, maar een hele manier om parfum als atmosfeer te begrijpen: iets dat evenzeer bij een kamer, een ritueel en een herinnering hoort als bij de huid.
Deze parfums zijn geen kopieën van regionale tradities en ze zijn niet allemaal specifiek voor consumenten uit de Golfstaten gecreëerd. Dat is precies het punt. De invloed is minder een set instructies dan een verandering in de collectieve verbeelding van de industrie: een grotere bekendheid van ingrediënten; een hogere tolerantie voor tegenstellingen en intensiteit; en de verwachting dat parfum zowel karakter als prestatievermogen moet bezitten.
Het resultaat is niet de vervanging van de ene parfumhoofdstad door de andere, maar een bredere en interessantere kaart. "Steden als Dubai, Riyad, Doha en Muscat zijn niet langer simpelweg belangrijke markten," zegt Kurkdjian. "Ze geven in toenemende mate vorm aan wereldwijde geurtrends door hun verfijnde consumenten, diepe culturele verbondenheid met geur en groeiende invloed op luxe." Béliard verwoordt het duidelijker: "Ik weet niet of het het volgende Grasse (parfumregio in Frankrijk) is, maar het is een ander Grasse."
Het Midden-Oosten ontvangt niet langer slechts de parfums van de wereld; het helpt in toenemende mate bepalen hoe ze ruiken, hoe krachtig ze projecteren en hoe lang hun verhalen in de lucht blijven hangen.
Dit artikel verscheen eerder bij GQ Middle East.
