Er zijn maar weinig entertainmentproducten waarvoor mensen ruim tien jaar geduldig blijven wachten. Films krijgen sequels, series brengen jaarlijks nieuwe seizoenen uit en popsterren brengen om de paar jaar een album uit. Maar Grand Theft Auto is een uitzondering. Tussen GTA V en GTA VI zit dertien jaar. Toch lijkt de belangstelling alleen maar groter te zijn geworden.
“Je voelt eigenlijk al dat er iets speciaals staat te gebeuren, ook als je niets met games hebt,” zegt Nick Nijland van IGN Benelux, een van de grootste gamingplatforms van Nederland. “GTA VI wordt de duurste game ooit gemaakt. Er hebben naar schatting zo'n zesduizend ontwikkelaars aan gewerkt, verspreid over studio's wereldwijd. En Rockstar weet zichzelf eigenlijk altijd weer te overtreffen.” Dat vertrouwen is uitzonderlijk. Waar veel grote releases gepaard gaan met twijfel of ze de torenhoge verwachtingen wel kunnen waarmaken, lijkt bij Rockstar het tegenovergestelde te gebeuren: iedere nieuwe trailer, screenshot of kruimel aan nieuwe informatie vergroot het vertrouwen dat de studio opnieuw iets bijzonders heeft gemaakt.
De laatste echte blockbuster
Volgens Nijland is GTA inmiddels uitgegroeid tot iets wat vergelijkbaar is met een grote filmrelease. “Stel dat je jarenlang fan bent geweest van Harry Potter en er opeens een nieuwe film verschijnt. Zo voelt dit voor veel mensen. Alleen is GTA nog interactiever: je kijkt niet naar een verhaal, je speelt er zelf de hoofdrol in.”
Juist dat maakt de serie toegankelijk voor een veel breder publiek dan alleen fanatieke gamers. De gameplay is relatief eenvoudig, de wereld nodigt uit om vrij rond te lopen en Rockstar laat zich voor iedere GTA inspireren door iconische films. Waar GTA V de sfeer van Los Angeles en Hollywood ademde, grijpt GTA VI terug op klassiekers als Scarface en Miami Vice. Die invloeden zijn terug te zien in de setting van Vice City, de stijl en zelfs de kleding van de personages.
“Het voelt als een gigantische actiefilm waarin jij zelf bepaalt hoe je het verhaal beleeft,” zegt Nijland. “Je kunt auto's verzamelen, tennissen, de stad verkennen of simpelweg uren verdwalen. Iedereen kan ermee uit de voeten.”
Waarom iedereen voor Rockstar opzij gaat
Dat GTA VI groot wordt, blijkt niet alleen uit de hype onder spelers. Volgens Nijland is de impact inmiddels voelbaar in de hele industrie.
“Er is eigenlijk geen enkele grote game-uitgever die zijn release nog in november durft te plannen. Iedereen weet: als GTA VI verschijnt, speelt de hele wereld GTA.”
Het gevolg is opvallend. Waar september vol staat met nieuwe releases, blijft november opvallend leeg. Uitgevers schuiven hun games bewust naar voren of naar achteren om niet volledig overschaduwd te worden door Rockstar.
Dat zegt veel over de positie van GTA. Er zijn maar weinig entertainmentproducten die niet alleen hun eigen publiek mobiliseren, maar ook de agenda van een complete industrie bepalen.
Perfectie als verdienmodel
Rockstar staat al jaren bekend om zijn perfectionisme. Games worden uitgesteld als de studio vindt dat ze nog niet voldoen aan de eigen standaard.
“Voor Rockstar is een negen eigenlijk niet genoeg,” zegt Nijland. “Ze willen een tien maken. Daarom nemen ze liever extra tijd dan dat ze een game uitbrengen die nog niet perfect is.”
Dat perfectionisme zit volgens hem zelfs in de kleinste details. Tijdens het maken van zijn GTA-podcast verdiepte Nijland zich in interviews met voormalige Rockstar-ontwikkelaars.
“Bij veel games wordt een deel van de wereld automatisch gegenereerd. Rockstar doet dat juist niet. Ontwikkelaars krijgen letterlijk een klein stuk van de kaart toegewezen en bouwen dat volledig met de hand op. Elk hoekje moet interessant zijn, zelfs als maar één speler daar ooit terechtkomt.”
Die aandacht voor detail verklaart volgens hem waarom de ontwikkeling inmiddels meer dan tien jaar in beslag neemt.
Satire blijft het geheime ingrediënt
Hoewel GTA bekendstaat om spectaculaire achtervolgingen en overvallen, zit de echte kracht volgens Nijland ergens anders.
“De humor wordt vaak onderschat. GTA is altijd een satire geweest op de Amerikaanse samenleving. Ze verzinnen nepmerken, nemen bedrijven op de hak en spelen met de actualiteit. Dat is echt een belangrijk onderdeel van de serie.”
Juist daardoor voelt GTA vaak meer als een tijdsdocument dan als een gewone actiegame. Waar eerdere delen de consumptiemaatschappij, reality-tv en Facebook fileerden, ligt het voor de hand dat GTA VI zich stort op influencers, internetcultuur en de eindeloze drang naar online aandacht. Meer dan nostalgie
Dat miljoenen mensen uitkijken naar GTA VI is volgens Nijland niet alleen te verklaren door nostalgie. “Elke generatie ontdekt GTA opnieuw. Jongere spelers zijn via GTA Online of roleplayservers ingestapt, terwijl oudere spelers zijn opgegroeid met San Andreas, de originele Vice City, of GTA IV. Daardoor leeft de serie eigenlijk steeds weer op.”
Juist daardoor overstijgt GTA de gamewereld. De release laat volgens hem zien hoe groot gaming inmiddels is geworden.
“Ik denk dat mensen die normaal niets met games hebben, door GTA VI pas echt gaan zien hoe groot deze industrie inmiddels is.”
Op 19 november verschijnt GTA VI voor PlayStation 5 en Xbox Series X/S. Volgens Nijland is de kans groot dat miljoenen mensen die dag thuisblijven, vrij nemen of zich ziek melden. Misschien is dat wel de beste illustratie van wat GTA inmiddels is geworden: niet zomaar een videogame, maar een cultureel moment waar vrijwel niemand omheen kan.
