Soms zie je een foto die je meteen pakt. Voor mij was dat een foto van Queen-frontman Freddie Mercury: borst vooruit, microfoonstatief in de hand en ondanks zijn scheve tanden zelfverzekerd. Het zette me aan het denken. Hoe vergroot je je zelfvertrouwen? Ik vroeg het aan experts, waaronder mijn Nigeriaanse oom Sunny - een van de meest zelfverzekerde personen die ik ken.
Het advies van Sunny luidt: "Je moet zelf kunnen vertellen wie je bent, waar je vandaan komt en wat je doet. Mensen hoeven dat niet voor je te doen.”
Jeroen van der Vlies, die loopbaanpsycholoog is en eigenaar van Deloopbaanpsycholoog.nl, omschrijft mijn oom precies: “Mensen die stevig in hun schoenen staan, zijn vaak minder afhankelijk van bevestiging van anderen. Daardoor kunnen relaties gelijkwaardiger worden. Op het werk of in vriendschappen durf je bijvoorbeeld gemakkelijker te zeggen: hier ben ik het niet mee eens, dit weet ik niet, hier heb ik hulp bij nodig of juist hier ben ik goed in.”
Mensen met een gezonde dosis zelfvertrouwen zijn fijn in de omgang. “Interessant genoeg betekent meer zelfvertrouwen niet noodzakelijk dat iemand dominanter wordt. Gezond zelfvertrouwen zorgt ervoor dat iemand zich minder hoeft te bewijzen,” deelt Van der Vlies.
Iemand die zich vaak heeft moeten bewijzen is Robby Nelson, personal trainer bij RNTC, voormalig Europees en wereldkampioen ISKA-kickboksen en voormalig Nederlands kampioen FreeFight. “Ik ben geboren in Suriname en opgegroeid in Den Helder. Ik werd veel gepest op school. Er is één moment dat ik me nog goed herinner: iemand begon me zonder reden te slaan. Ik weet niet eens hoe, maar ik raakte hem en toen liet hij me met rust. Toen dacht ik: ik moet voor mezelf opkomen.”
Nelson deelt: “Als ik ergens binnenstap, loop ik naar binnen alsof ik de eigenaar ben. Alsof ik denk: ik ben hier de baas. Zo beweeg ik me. Maar dat is natuurlijk een groeiproces. De stap daarnaartoe heb ik dankzij vechtsport kunnen zetten. Er zat een jongen bij ons in de klas die ook naar de sportschool wilde. Via hem kwam ik bij het kickboksen terecht. Ik was toen misschien net zestien. En ik was meteen verslaafd. Ik wilde iedere dag trainen. Je kunt jezelf daar meten met andere mensen in de sportschool. Hoe snel ben je? Hoe technisch werk je? Het gaat niet eens per se om hoe sterk je bent, maar om hoe goed je bent in wat je doet.”
Nelson geeft kickboksles. “Ik train ook jongens die worden gepest. Ik vertel ze altijd mijn verhaal. Ze herkennen zichzelf erin – ze moeten niet denken dat ik altijd zo sterk ben geweest. Na een paar lessen zie ik ze veranderen. Ze lopen rechterop, zijn minder onzeker en krijgen meer zelfvertrouwen. Wat ik tegen hen zeg en ook soms tegen mezelf zeg is: ‘je hoort erbij, je telt mee.’ Wat ik heel belangrijk vind, is dat je moeilijke confrontaties aangaat. Als je denkt: ‘dit vind ik spannend, dit durf ik niet.’ Of: ‘dat gesprek wil ik liever niet voeren.’ Doe het dan juist. Anders kom je er nooit overheen en blijf je onzeker. Zo krijg je zelfvertrouwen. En als je zelfvertrouwen hebt, worden dingen makkelijker."
Vermijd geen situaties
“Angst en zelfvertrouwen zijn sterk met elkaar verbonden," stelt Van der Vlies. "Wie bang is om te falen, gaat situaties vermijden. Het probleem is dat vermijding op korte termijn prettig voelt, maar op langere termijn de angst juist kan bevestigen. Je leert namelijk niet: ik kan hiermee omgaan. Daarom is een van de belangrijkste manieren om zelfvertrouwen te ontwikkelen het aangaan van situaties die je spannend vindt. Je hoeft dus niet voortdurend te bewijzen dat je meetelt. Je moet vooral zorgen dat je meedoet. Neem verantwoordelijkheid, toon initiatief en maak fouten waar je van leert. Echt zelfvertrouwen is niet dat je denkt dat je alles kunt, maar het vertrouwen dat je ook kunt omgaan met wat niet lukt."
We hebben allemaal wel eens te maken met tegenslagen. “Tegenslagen kunnen behoorlijk ingrijpen op je zelfbeeld. Zeker wanneer er meerdere achter elkaar komen, kan iemand conclusies over zichzelf gaan trekken: zie je wel, ik kan dit niet, anderen zijn beter dan ik of het zal de volgende keer ook wel misgaan. Dan is het belangrijk om onderscheid te maken tussen wat je overkomt en wie je bent,” zegt Van der Vlies.
Van der Vlies tipt: "Wacht niet tot je je zelfverzekerd voelt. Doe iets en laat het gevoel daarna volgen. Zelfvertrouwen ontstaat door ervaringen: je doet iets, merkt dat je ermee om kunt gaan en bouwt daarmee vertrouwen op in jezelf. Het is vaak niet de voorwaarde om iets te doen, maar het resultaat van iets doen. Daar zit ook meteen iets belangrijks in: zelfvertrouwen betekent niet dat je geen onzekerheid of angst meer voelt. Het betekent dat je jezelf voldoende vertrouwt om tóch te handelen.
Maak je uitdagingen klein en concreet. Kies iedere week iets wat je normaal gesproken een beetje uit de weg gaat. Een mislukking is informatie over iets wat niet gelukt is; het is geen oordeel over jou als persoon. Dus maak wat je wilt bereiken klein. Kies iets wat belangrijk voor je is en waarop je daadwerkelijk invloed hebt. Stel een concreet doel en ga handelen. Niet wachten totdat je zelfvertrouwen terug is. Juist door te handelen kan het terugkomen. Verzamel bewijs uit de werkelijkheid. Kijk niet alleen naar wat misgaat, maar bewust ook naar situaties waarin je iets goed hebt aangepakt.”
Sunny concludeert: “In mijn moedertaal, het Yoruba, hebben we een gezegde: 'als iemand valt, maakt hij er een dansbeweging van.' Stel dat je faalt, dan doe je gewoon alsof het bij je dans hoort. Zo moet je ook omgaan met problemen. Als er iets misgaat, blijf dan kalm en sta weer op."
Van der Vlies deelt dezelfde methode: “Train herstelvermogen. De vraag is niet: hoe voorkom ik dat ik val? De betere vraag is: hoe sta ik weer op?”
Soms is het noodzakelijk te doen alsof er niets aan de hand is, beweert Sunny. “Mensen kunnen je op allerlei manieren benaderen en soms stellen ze ronduit dwaze vragen. Maar jij bepaalt zelf hoe je daarop reageert. Natuurlijk is niemand perfect. Ik heb zelf heel veel fouten gemaakt. Maar als ik een fout maak, probeer ik daar niet te veel aandacht op te vestigen. Ik wil niet dat iedereen het meteen opmerkt. Soms kun je gewoon zeggen: 'Sorry, ik heb me verkeerd uitgedrukt.' Het gaat om je gedrag en je karakter. Je moet ook letten op je taalgebruik. De woorden die ik in een club gebruik, zijn anders dan de woorden die ik in een kerk of op een bruiloft gebruik. Als je jezelf niet respecteert, kun je ook niet verwachten dat je een zaal vol mensen onder controle krijgt. Mensen zullen niet naar je luisteren. Het begint bij hoe je jezelf presenteert. Het gaat om je gedrag en je karakter.”
