Het laatste defilé van de Belgische modeontwerper Dries van Noten had plaats in juni 2024 in een leeggestripte C&A in Parijs. Een ingetogen show met songs van Sade en fluitende vogels, het publiek was in tranen. Na 129 shows verwachtte de modewereld dat Van Noten eindelijk zou gaan genieten van de rust op zijn landgoed net buiten Antwerpen.
Maar de Belg is er de man niet naar om naar eigen zeggen “achter de blommekes” te gaan zitten. In zijn geliefde pleisterplaats Venetië kocht de ontwerper het vijftiende-eeuwse Palazzo Pisani Moretta aan het Canal Grande. Niet om hun eigen nalatenschap te vieren, maar om ambachtslieden, kunstenaars en ontwerpers uit de hele wereld een podium te geven. Met de aankoop van het palazzo vol fresco’s wilde Van Noten een culturele non-profitorganisatie in het leven roepen die volledig is gewijd aan vakmanschap.
Opvallende afwezige
De eerste tentoonstelling met de titel The only true protest is beauty werd in april dit jaar geopend. De expositie beslaat twintig zalen vol mode, design, fotografie, glas, keramiek en juwelen. Werken van Christian Lacroix hangen er naast die van Rei Kawakubo en jong talent als de Palestijnse ontwerper Ayham Hassan. Opvallend genoeg ontbreekt één naam volledig: die van Dries van Noten zelf.
Het voelt bijna symbolisch. Terwijl de mode-industrie draait op zichtbaarheid, ego en steeds snellere collecties, lijkt Van Noten in zijn tweede leven opnieuw een stap achteruit te doen. Alsof hij wil zeggen dat schoonheid nooit om één persoon draait, maar om de mensen die haar maken.
Het is de rode draad in zijn hele carrière geweest. Van de tientallen shows die ik in Parijs heb gezien, was hij nooit degene die als een trotse pauw minutenlang applaus ontving. Geen uitbundige buigingen. Geen “kijk mij eens”. In zijn marineblauwe trui met beige pantalon liep Van Noten na afloop van zijn shows in stevige pas een paar meter de catwalk op, maakte een bescheiden knikje, liet een zacht “dank u wel” horen en weg was hij weer. Zijn blik reikte toen al verder dan zijn eigen cocon.
Puntzak friet en een suikerspin
Zijn nieuwe missie komt niet uit de lucht vallen. Wie zijn modeshows ooit bezocht, zag dezelfde liefde voor ambacht en beleving al jaren geleden. Zijn gastvrijheid al die jaren was bij zijn shows minstens zo onconventioneel als zijn collecties. Vooraf kregen gasten een Belgisch biertje met een puntzak friet, een suikerspin, een sardientje op toast of een mini-kroket. Belgische klassiekers, geserveerd voordat iedereen plaatsnam in een verlaten postsorteercentrum, een donkere tunnel onder een spoorwegviaduct of een met graffiti bespoten garage ergens aan de rand van Parijs. De locatie was zelden mooi in de klassieke betekenis van het woord. Zijn kleding des te meer.
Zijn collecties leken beïnvloed door alles tegelijk: India, Engelse landhuizen, punk, opera, Japanse silhouetten, militaire uniformen, tapijten, tuinrozen, David Bowie, Frank Zappa, Jimi Hendrix en bloemen.
Bij Dries droegen mannen een brokaatjas van ruw linnen met een rijk geborduurde zijden voering die alleen zichtbaar was als ze bewogen. Vrouwen combineerden glanzende zijden jurken met zware militaire boots. Mosterdgeel kon naast aubergine bestaan, oudroze naast koper en nachtblauw naast gifgroen. Kleuren waarvan je dacht dat ze elkaar zouden bevechten, bleken onder zijn regie juist vrede te sluiten.
“Dries toonde een voorliefde voor klassieke tailoring en combineerde die met excentrieke stoffen waardoor er een nieuwe balans ontstaat,” zegt Gerrit Elen, influencer Gerritandthecity en de grootste ambassadeur van Dries van Noten. “Zijn universum was luxueus, zonder logomania. Intellectueel, maar nooit elitair. Romantisch zonder sentimenteel te worden.”
Vakmanschap gemaakt vanuit de ziel
In zijn Venetiaanse palazzo creëerde Van Noten opnieuw een wereld waarin hij hetzelfde deed als gedurende zijn hele carrière: ruimte maken voor anderen. In Venetië vind je geen retrospectief van zijn werk. Geen zaal vol iconische jurken. Geen vitrines met zijn grootste successen.
Zijn eerste tentoonstelling in Palazzo Pisani Moretta draait om makers, materialen en ambachten. Om schoonheid als iets dat groter is dan één ontwerper, een gelaagd verhaal vol contrasten. Zijn Fondazione brengt mode, juwelen, glas, keramiek en fotografie samen, en verenigt kunstenaars van verschillende generaties rond een gedeelde visie.
Zijn missie: in tijden van AI en ChatGPT te laten zien hoe belangrijk vakmanschap is dat met handen, hart en hoofd wordt gemaakt. Gemaakt vanuit de ziel, niet vanuit een behoefte aan spektakel en onechtheid. Van glasblazer Roberto Beltrami van het atelier Wave Murano Glass tot de Deense kunstenaar Alexander Kirkeby en de Belgische kristalkunstenaar Isaac Monté: jong en oud hebben ze één ding gemeen: hun liefde voor handwerk.
Modejournaliste Veerle Windels, die Dries van Noten dertig jaar volgde, zegt: “Dries heeft altijd onverstoorbaar zijn eigen koers gevaren. In een tijd waarin de modewereld steeds sneller ging produceren, luxemerken werden opgeslokt door internationale conglomeraten en creatief directeuren elkaar in hoog tempo opvolgden, ging hij decennialang zijn eigen weg.
Hij groeide langzaam. Opende winkels als hij daar zelf klaar voor was. Weigerde zijn naam uit te smeren over alles wat verkocht kon worden. En misschien nog wel belangrijker: hij bleef trouw aan de mensen met wie hij werkte. Terwijl veel bedrijven productie verplaatsten zodra het ergens goedkoper kon, bleef hij juist loyaal aan zijn community in India die zijn collecties mogelijk maakte. Dries had een veel groter bedrijf kunnen bouwen, maar hij wilde organisch groeien.”
Dat is misschien wel het meest onmodieuze besluit dat een modeontwerper kan nemen. Zoals de ontwerper zijn palazzo ook als een vorm van verzet ziet. Waar vakmanschap centraal staat en waar ruimte is om buiten de lijntjes te kleuren.
‘Er zit meer in jou’
Het is precies die loyaliteit die zijn nieuwe Fondazione in Venetië begrijpelijk maakt. Na een carrière waarin hij schoonheid creëerde, lijkt Van Noten nu vooral schoonheid te willen beschermen. Windels ziet daarin de oorsprong van zijn perfectionisme. "Dries eiste veel van zichzelf, maar ook van zijn team. 'Plus est en vous' – er zit meer in jou – was het credo van de jezuïeten waar hij een deel van zijn strenge opvoeding genoot. Dat heeft hij altijd meegenomen.”
Het verklaart misschien ook waarom Van Noten nooit geïnteresseerd leek in de vluchtigheid van de mode. Trends komen en gaan. Vakmanschap vraagt geduld. In een industrie waarin ontwerpers zichzelf steeds vaker tot merk verheffen, koos hij er zijn hele carrière voor achter zijn werk te verdwijnen. Hij wilde nooit de luidste zijn. Wel de meest zorgvuldige. Daarom voelt zijn invloed vandaag groter dan ooit. Niet omdat hij de mode het hardst veranderde, maar omdat hij liet zien dat geduld, aandacht en vakmanschap uiteindelijk langer meegaan dan welke trend ook.
CV Dries Van Noten
- 1958: geboren in Antwerpen.
- 1976: start zijn modeopleiding aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen.
- 1986: lanceert een eerste collectie onder zijn eigen naam
- 1989: opent Het Modepaleis (een voormalig warenhuis) in de Nationalestraat
- 2015: mag zich Officier de l’Ordre des Arts et des Lettres noemen, een titel die hij ontvangt van het Franse ministerie van Cultuur. Twee jaar later krijgt hij de titel baron in ons land.
- 2018: verkoopt zeventig procent van zijn aandelen aan het Spaanse luxeconglomeraat Puig.
- 2022: start een eerste cosmetica- en parfumlijn.
- 2024: kondigt aan op 65-jarige leeftijd met pensioen te gaan. Julian Klausner volgt hem op.
Palazzo: De eerste tentoonstelling in zijn nieuwe paleis in Venetië heet ‘The only true protest is beauty’ en loopt van 25 april tot 4 oktober. Meer info op fondazionedriesvannoten.org
