Er was een tijd dat een saunabezoek vooral draaide om stilte. Je zocht een plekje op de houten bank, liet de warmte zijn werk doen en koelde daarna af onder een koude douche. Wie het water op de saunakachel gooide, speelde hooguit een ondersteunende rol.
Inmiddels is dat anders. Tegenwoordig plannen steeds meer saunagangers hun bezoek rondom een opgieting, investeren wellnessresorts in speciaal ontworpen opgietcabines en bestaan er Nederlandse én wereldkampioenschappen voor saunameesters. De man of vrouw met de handdoek is uitgegroeid tot een van de belangrijkste gezichten van de moderne sauna.
Hoewel Aufguss tegenwoordig vaak wordt geassocieerd met muziek, storytelling en theatrale handdoektechnieken, ligt de oorsprong veel eenvoudiger. Het ritueel ontstond in de Duitstalige saunacultuur, geïnspireerd door de Finse saunatraditie, waar water op hete stenen wordt gegoten om de luchtvochtigheid en de warmtebeleving te verhogen.
Het Duitse woord Aufguss betekent letterlijk 'opgieten'. In de loop der jaren groeide dat praktische ritueel uit tot een vast onderdeel van de wellnesscultuur, waarna steeds meer saunameesters geurbeleving, muziek en choreografie toevoegden. Zo ontstond uiteindelijk ook de competitieve vorm: Show Aufguss, waarvoor tegenwoordig nationale kampioenschappen en een wereldkampioenschap worden georganiseerd.
Volgens Jos Keizer, voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Sauna en Wellness bedrijven (VNSWB), is dat geen tijdelijke wellnesshype. "De saunameester is naar mijn idee een heel bepalend onderdeel van hoe succesvol een saunabedrijf uiteindelijk is bij het publiek", zegt hij. "Die zorgt voor de begeleiding, voor een goede sfeer en voor het juiste saunaklimaat in de cabine. Dat is niet meer weg te denken."
Die ontwikkeling zie je volgens hem overal terug. Waar opgietingen vroeger een extraatje waren, hebben veel sauna's tegenwoordig complete programma's met verschillende thema's, geuren en tijdstippen. Bedrijven investeren bovendien fors in grotere cabines, betere luchtcirculatie, licht- en geluidsinstallaties en ruimtes die speciaal zijn ontworpen voor opgietingen. "De creativiteit daarin is eigenlijk nog maar net begonnen", zegt Keizer.
Veel meer dan zwaaien met een handdoek
Voor buitenstaanders lijkt het werk van een saunameester misschien eenvoudig: water op de stenen gieten en met een handdoek de warme lucht rondzwaaien. Maar volgens Keizer is dat slechts een klein onderdeel van het vak.
"Een saunameester zorgt voor een goede atmosfeer, in de letterlijke zin van het woord", legt hij uit. "Temperatuur, luchtvochtigheid, geur en soms ook geluid moeten allemaal in de juiste verhouding bij elkaar komen." Daarnaast houdt een saunameester de veiligheid in de gaten, begeleidt nieuwe gasten en legt uit hoe je een opgieting het beste beleeft.
Die combinatie van techniek en gastheerschap zie je ook terug bij Catriona Woodward, saunameester bij Badhus in Amsterdam. Zij begon als vrijwilliger bij de stadsauna, raakte gefascineerd door de sociale kant van het ritueel en volgde uiteindelijk intern de opleiding tot saunameester. Inmiddels geeft ze opgietingen die worden begeleid door zorgvuldig samengestelde technomuziek.
"Ik mix al mijn sessies van tevoren zelf", vertelt ze. "Ik denk na over het tempo van de muziek, welke overgangen werken en hoe de muziek mensen kan helpen ontspannen, maar ze tegelijkertijd ook afleidt van de hitte."
Dat klinkt misschien als een onverwachte combinatie. Techno en ontspanning gaan niet direct hand in hand. Toch blijkt het volgens Woodward verrassend goed te werken. De muziek bouwt gedurende de drie rondes langzaam op, net als de intensiteit van de opgieting zelf. "Als je bewust de juiste nummers kiest, helpt de muziek mensen om hun aandacht ergens anders op te richten dan alleen de hitte."
Het samenstellen van haar opgietingen heeft haar ook geïnspireerd om zich verder als dj en muzikant te ontwikkelen. Onder de artiestennaam Löyly (Fins voor 'spirit of the steam') maakt ze eigen mixes die voortkomen uit haar werk in de sauna.
Een veilige ruimte creëren
Opvallend genoeg heeft Woodward het nauwelijks over handdoektechnieken wanneer ze haar werk beschrijft. Veel belangrijker vindt ze de mentale begeleiding van haar gasten.
"Het belangrijkste is misschien wel het creëren van een veilige ruimte", zegt ze. "Mensen moeten zich vrij voelen om op elk moment weg te gaan. Iedereen is anders en iedere dag is anders. Als iemand slecht heeft geslapen of zich niet goed voelt, moet daar ruimte voor zijn zonder oordeel."
Tijdens haar sessies begeleidt ze daarom de ademhaling van de deelnemers. Langzame uitademingen helpen om het zenuwstelsel rustig te houden wanneer de temperatuur oploopt. Tegelijkertijd houdt ze voortdurend de groep in de gaten. Wie raakt gespannen? Wie ademt te hoog? Wie heeft juist wat extra aanmoediging nodig?
"Voor sommige mensen blijft het een fysieke ervaring", zegt ze. "Voor anderen kan het juist veel dieper gaan."
Ook geur speelt daarin een belangrijke rol. Citrus of munt gebruikt ze bijvoorbeeld graag tijdens ochtendsessies om mensen energie te geven, terwijl andere geuren juist meer rust brengen. Samen met de muziek en de bewegingen van de handdoek zorgen die prikkels ervoor dat deelnemers minder bezig zijn met de gedachte dat het te warm wordt. "Je betrekt eigenlijk al je zintuigen bij de ervaring."
Achter dertien minuten hitte schuilt uren voorbereiding
Wie een opgieting meemaakt, ziet vooral een kwartier waarin alles vanzelf lijkt te verlopen. In werkelijkheid gaat er volgens Woodward veel voorbereiding aan vooraf.
Voor iedere sessie stelt ze nieuwe playlists samen, schrijft ze de gesproken begeleiding uit en kiest ze zorgvuldig welke essentiële oliën ze gebruikt. "Ik bereid mijn sessies heel uitgebreid voor", vertelt ze. "Alleen al aan de voorbereiding ben ik vaak anderhalf uur kwijt."
Daarnaast vraagt het werk ook fysiek veel. Een saunameester staat niet alleen tijdens de opgieting in de hitte, maar ook tijdens de voorbereiding en tussen de verschillende rondes. Goed eten, voldoende drinken en je eigen grenzen bewaken zijn volgens Woodward minstens zo belangrijk als een perfecte handdoektechniek.
"Je moet heel goed naar je eigen lichaam luisteren", zegt ze. "Je kunt niet eindeloos sessies achter elkaar blijven geven. Op een gegeven moment kun je de gasten simpelweg niet meer bieden wat ze verdienen." Daarom krijgen saunameesters bij Badhus maximaal twee blokken van drie opgietingen per dag. Ook tussen de sessies door bewaakt ze bewust haar rust. "Mensen willen na afloop vaak met je praten, maar je moet ook een grens trekken. Je moet zelf herstellen voordat je de volgende groep begeleidt."
Van hobby naar volwaardig vak
Dat het beroep steeds serieuzer wordt genomen, merkt ook de VNSWB. De brancheorganisatie biedt opleidingen aan waarin niet alleen opgiettechnieken aan bod komen, maar ook saunatechniek, gezondheid, veiligheid en gastbegeleiding.
"Wat vroeger hobbymatig gebeurde, is echt een vak geworden", zegt Keizer. "Vooral de laatste vijf jaar is die ontwikkeling heel snel gegaan." Ook de opleidingen trekken volgens hem steeds meer deelnemers, een teken dat het vak steeds serieuzer wordt genomen.
Een belangrijke motor achter die professionalisering zijn de wedstrijden. Nederland kent inmiddels competities voor klassieke opgietingen, show-opgietingen en zelfs de Herbal Cup, waarin kruiden centraal staan. Internationaal doen inmiddels zo'n 25 landen mee aan de wereldkampioenschappen. Jury's beoordelen deelnemers op techniek, veiligheid, hygiëne, gastbegeleiding en de manier waarop ze warmte door de cabine verspreiden.
Volgens Keizer hebben die wedstrijden het niveau van het vak flink verhoogd. "Ze vormen een stimulans voor heel veel saunameesters om zichzelf te verbeteren, kennis op te doen en nieuwe vaardigheden te ontwikkelen."
Woodward kijkt met bewondering naar de grote Duitse sauna's, waar opgietingen soms bijna theatervoorstellingen zijn. "Het is bijna ballet", zegt ze. "Je ziet hoeveel die saunameesters hebben getraind." Zelf voelt ze weinig behoefte om aan wedstrijden mee te doen. Voor haar draait het niet om de perfecte choreografie, maar om de ervaring van de gasten.
Meer dan alleen warmte
Waarom zijn begeleide opgietingen juist nu zo populair? Volgens Keizer omdat ze simpelweg een intensere sauna-ervaring bieden. "De begeleiding wordt als heel prettig ervaren", zegt hij. "Je wordt meegenomen in het hele proces van de opgieting. De warmte, de luchtvochtigheid en de hele sfeer worden veel intenser beleefd."
Woodward ziet nog iets anders gebeuren. Mensen zoeken steeds vaker naar manieren om tot rust te komen zonder dat daar een avond uit of alcohol aan te pas komt. Een opgieting biedt volgens haar precies dat. "Het is sociaal, maar op een heel andere manier", zegt ze. "Mensen voelen zich onderdeel van een groep, maken echt contact en nemen tegelijkertijd even afstand van de drukte van alledag."
Misschien verklaart dat ook waarom de saunameester tegenwoordig veel meer is dan degene die met een handdoek staat te zwaaien. Een goede opgieting draait niet alleen om warmte en stoom, maar om alles wat daaromheen gebeurt. Om geur, muziek, timing en begeleiding. Of, in het geval van Woodward, een zorgvuldig opgebouwde technoset.
