Van spiergroei en vetverlies tot sneller herstel: peptiden worden door biohackers en topsporters steeds vaker gezien als de volgende grote doorbraak. Maar wat zijn deze stoffen eigenlijk, waarom zijn ze zo populair en waarom slaan artsen juist nu alarm?
Hafþór Björnsson, de 2,06 meter lange en ruim 200 kilo zware IJslandse strongman, bij het grote publiek beter bekend als The Mountain uit Game of Thrones, deed in mei een opvallende bekentenis voordat hij tijdens de Enhanced Games in Las Vegas een poging waagde zijn deadliftrecord te verbreken.
Hoewel de Enhanced Games het gebruik van prestatiebevorderende middelen (PED's), die normaal gesproken verboden zijn tijdens de Olympische Spelen, juist actief aanmoedigen, moest Björnsson zijn gebruik van deze middelen tijdens zijn voorbereiding juist terugschroeven om aan de regels van het evenement te voldoen.
De enige voorwaarde van de Enhanced Games was dat de gebruikte middelen waren goedgekeurd door de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA), de federale gezondheidsautoriteit van de Verenigde Staten. De combinatie van middelen die Björnsson gebruikte bevatte naar verluidt ook middelen die in de VS nog niet zijn goedgekeurd.
De bekentenis van Björnsson werpt een licht op een verborgen wereld van prestatiebevorderende middelen die buiten de officiële regelgeving vallen. Middelen waarvan alleen een kleine groep ingewijden weet waar ze te verkrijgen zijn en wat ze precies doen.
Met de opkomst van peptiden lijken die middelen nu ook binnen handbereik van gewone sporters te komen, al gaat dat gepaard met aanzienlijke gezondheids- en juridische risico's.
Wat zijn peptiden?
Op chemisch niveau zijn peptiden verrassend eenvoudig. Het zijn ketens van maximaal vijftig aminozuren, de bouwstenen waaruit de tienduizenden verschillende eiwitten in het menselijk lichaam zijn opgebouwd. Peptiden hechten zich aan het oppervlak van een cel en geven deze het signaal een specifieke functie uit te voeren. Veruit de bekendste peptiden zijn GLP-1-middelen, de basis van afslankmedicatie zoals Ozempic en Wegovy. Deze medicijnen worden geprezen vanwege hun vermogen de eetlust te remmen – niet alleen voor voedsel, maar ook voor alcohol, sigaretten en andere verslavingen. Toch zijn ze slechts een klein onderdeel van het enorme universum aan verschillende peptidebehandelingen.
Zo stimuleren bijvoorbeeld CJC-1295 en tesamoreline de aanmaak van het menselijk groeihormoon. BPC-157 en TB-500, beter bekend als de “Wolverine Stack”, vernoemd naar de Marvel-held met bovennatuurlijke genezende krachten, zouden helpen bij het herstel van gewrichten, pezen en spierweefsel. Pegmolesatide stimuleert de aanmaak van rode bloedcellen en is daardoor interessant voor duursporters. Voor wie vooral cosmetische voordelen zoekt, zou GHK-Cu zorgen voor een stevigere, jonger ogende huid en haaruitval tegengaan.
Ook retatrutide krijgt veel aandacht. Dit middel lijkt nog effectiever te zijn bij gewichtsverlies dan de huidige generatie GLP-1-medicatie. Deelnemers aan een recente klinische studie verloren gemiddeld 24,2 procent van hun lichaamsgewicht in 48 weken. Bij de huidige GLP-1-middelen ligt dat gemiddelde rond de 15 procent na 68 weken. Daarmee komt retatrutide qua effect in de buurt van een maagverkleining.
En dit zijn nog slechts de peptiden waar we nu kennis van hebben. Er zijn inmiddels ongeveer 7.000 verschillende peptiden in het menselijk lichaam geïdentificeerd, elk met een eigen functie. Wetenschappers gaan ervan uit dat dit aantal nog een flinke onderschatting is. De potentiële toepassingen lijken daardoor vrijwel eindeloos.
De keerzijde van peptiden
Er zit alleen een belangrijke keerzijde aan. Veel peptidebehandelingen zijn nooit uitgebreid klinisch onderzocht, bevinden zich in een juridisch grijs gebied en zijn uitsluitend verkrijgbaar via dubieuze websites of nauwelijks gecontroleerde laboratoria. Wie ze gebruikt, loopt het risico zichzelf onbekende stoffen of zelfs gifstoffen toe te dienen. Sommige peptiden, zoals semaglutide (diabetes), teriparatide (osteoporose) en vasopressine (lage bloeddruk), zijn al goedgekeurd voor gebruik binnen de Europese Unie. De nieuwste generatie peptiden is echter nog niet goedgekeurd door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA).
Toch weerhoudt dat veel biohackers er niet van om de grijze markt op te zoeken en peptideproducten te bestellen bij chemische fabrikanten in China. De flesjes dragen vaak het label “For Research Use Only” en “Not For Human Consumption”, bedoeld om juridische aansprakelijkheid te vermijden. Over de kwaliteit van de inhoud bestaat geen enkele zekerheid.
Dat bleek onder andere uit een recente onderzoeksreportage van The Guardian. Een journalist kocht wat volgens de verkoper ipamoreline zou zijn, een peptide dat de aanmaak van groeihormoon stimuleert. Laboratoriumonderzoek wees echter uit dat de flesjes helemaal geen ipamoreline bevatten, maar wel sporen van arseen en lood. Overigens waarschuwen artsen ook voor de peptide zelf: groeihormoonstimulerende middelen zoals ipamoreline zijn nooit volledig klinisch getest en zouden mogelijk tumorgroei kunnen stimuleren.
Dat mensen bereid zijn zichzelf experimentele 'research chemicals' te injecteren, komt deels doordat peptiden als natuurlijker worden gezien dan bijvoorbeeld anabole steroïden.
Juist vanwege die risico's scherpte het EMA in juni de regels voor peptiden aan. Synthetische peptiden vallen voortaan onder dezelfde strenge regelgeving als geneesmiddelen. Producenten moeten voortaan duidelijk aangeven uit welke stoffen hun producten bestaan, welke biologische effecten ze hebben en voldoen aan strengere productie-eisen om verontreiniging te voorkomen.
Eigenlijk klinkt dat logisch. De meeste peptiden worden via een injectie toegediend. Toch lijken veel gebruikers zich minder zorgen te maken over wat ze in hun bloedbaan brengen dan je misschien zou verwachten. Ondertussen werken farmaceutische bedrijven hard aan alternatieven zoals tabletten, neussprays en crèmes om de behandelingen toegankelijker te maken.
Synthetische peptiden
Synthetische peptiden profiteren bovendien van het idee dat stoffen die lijken op lichaamseigen verbindingen automatisch veiliger zouden zijn dan andere medicijnen. Die aanname heeft ertoe geleid dat peptiden populair zijn geworden onder sommige mensen die sceptisch staan tegenover reguliere geneeskunde. Opmerkelijk genoeg weigeren sommigen vaccins die uitvoerig zijn getest, terwijl ze zonder aarzelen experimentele stoffen van onbekende herkomst injecteren.
Voor sommigen is dat risico de moeite waard. Jared (niet zijn echte naam) was jarenlang uitzonderlijk fit. De techmedewerker uit Silicon Valley besteedt zijn vrije tijd aan hardlopen, krachttraining en jiu-jitsu. Hij liep meerdere marathons, bankdrukte 142 kilo op een schuine bank en had volgens vrienden een indrukwekkende reputatie als straatvechter. Maar na zijn vijftigste en meerdere coronabesmettingen ging zijn conditie hard achteruit. Hij bouwde minder spiermassa op, raakte sneller vermoeid tijdens het hardlopen, herstelde langzamer en zijn libido nam af. Op aandringen van zijn vrouw probeerde Jared peptiden. Het resultaat? Helemaal niets. “We hadden allebei neppe spullen,” vertelt hij.
Juist dat risico is volgens sommige biohackers een argument om eerder voor traditionele anabole steroïden te kiezen, zeker voor mannen die de gevolgen van ouder worden willen tegengaan.
“Steroïden zijn geweldige middelen,” zegt Chris Bell, regisseur van de documentaire Bigger Stronger Faster over bodybuilding en de cultuur rondom prestatiebevorderende middelen. Over de zogenoemde Wolverine Stack is hij een stuk minder enthousiast. “Bij mij deed het helemaal niets. Peptiden worden enorm gehypet en ik denk dat mensen hun verwachtingen wat moeten temperen.”
Toch denkt Bell dat de huidige peptidehype op de lange termijn uiteindelijk positief kan uitpakken voor de volksgezondheid. Volgens hem zorgt de enorme belangstelling voor meer onderzoek en innovatie, wat uiteindelijk zal leiden tot betere en veiligere behandelingen. Tot die tijd is het vooral zaak ervoor te zorgen dat je geen arseen of lood injecteert.
