Is het Scandinavische dieet de sleutel tot een gezonder leven? door Dean Stattmann

Met alle zorgen rond ultrabewerkte voeding en microplastics is dit misschien wel hét moment om eens wat simpeler te gaan eten. Je hoeft daarvoor echt niet je hele leven om te gooien. Soms begint het met een paar kleine veranderingen.

Maak kennis met het Scandinavische dieet.

“We zijn echt op een punt beland waarop we anders moeten gaan kijken naar de manier waarop ons voedsel wordt geproduceerd,” zegt dr. Colin Robertson, voedingsdeskundige en inspanningsfysioloog. Hij is daarnaast Chief Product Officer bij het Zweedse healthtechbedrijf Zinzino. “Veel van de dingen waar we het de afgelopen jaren over hadden, komen nu samen. We weten inmiddels dat sterk bewerkte voeding samenhangt met gezondheidsproblemen. Daar moeten we iets mee.”

Het is dan ook niet zo vreemd dat het Scandinavische dieet steeds populairder wordt. De basis is eigenlijk heel simpel: zo min mogelijk ultrabewerkte producten en toegevoegde suikers, en juist veel vis, volkoren granen, vezelrijke groenten en producten die goed zijn voor je darmgezondheid.

“Het is een heel natuurlijk eetpatroon en de belangrijkste onderdelen ervan worden door onderzoek ondersteund,” zegt Robertson. “Bovendien is het praktisch en goed vol te houden. Het sluit ook aan bij hoe we tegenwoordig naar landbouw zouden moeten kijken: meer lokaal, meer seizoensgebonden en duurzamer.”

Maar het Scandinavische dieet gaat over meer dan alleen wat er op je bord ligt. Volgens de voedingsdeskundigen met wie GQ sprak, kan deze manier van eten ook helpen om ontstekingen in het lichaam tegen te gaan. Dit is wat je erover moet weten, en vooral: hoe je er zelf mee kunt beginnen.

Wat is het Scandinavische dieet?

Als je nog nooit van het Scandinavische dieet hebt gehoord, ken je waarschijnlijk wel het mediterrane dieet. Dat geldt al jaren als hét voorbeeld van gezond eten. Het Scandinavische dieet lijkt daar behoorlijk op, maar legt op een paar punten andere accenten.

“Het Scandinavische dieet is grotendeels plantaardig en draait om bepaalde soorten vetten,” legt Robertson uit. “Je kunt het eigenlijk niet over het Scandinavische dieet hebben zonder het mediterrane dieet erbij te halen.” Het grootste verschil zit in de olie. Waar in de mediterrane keuken vooral olijfolie wordt gebruikt, kiest het Scandinavische dieet voor koolzaadolie. “Dat is een fundamenteel verschil en maakt de vergelijking meteen duidelijk,” zegt Robertson.

Ook de verhouding tussen omega 3- en omega 6-vetzuren verschilt. Het mediterrane dieet legt meer nadruk op omega 3, terwijl het Scandinavische dieet relatief meer omega 6 bevat. Volgens de British Heart Foundation heeft koolzaadolie van alle plantaardige oliën een gunstige verhouding tussen omega 3 en omega 6. Daarnaast bevat het relatief weinig verzadigd vet — ongeveer de helft van de hoeveelheid die je in olijfolie vindt.

Verder hebben de twee diëten veel gemeen. Vis en andere zeevruchten vormen een belangrijke eiwitbron, aangevuld met groenten, fruit en volkorenproducten. Het Scandinavische dieet is alleen wat strenger als het om vlees gaat. Waar het mediterrane dieet af en toe ruimte laat voor gevogelte en rood vlees, wordt dat binnen het Scandinavische dieet zoveel mogelijk beperkt.

Ook op je bord ziet het er net iets anders uit. Het mediterrane dieet staat bekend om kleurrijke salades en allerlei groenten, terwijl in de Scandinavische keuken juist veel ruimte is voor wortel- en knolgroenten en bessen. En ook qua vis zijn er verschillen. “In het mediterrane dieet zie je vaker stevige, magere vissoorten zoals kabeljauw, heilbot en zeebaars,” vertelt Robertson. “Binnen het Scandinavische dieet ligt de nadruk juist meer op vette vis, zoals zalm, makreel en haring.”

Toch draait het bij beide eetpatronen uiteindelijk om hetzelfde idee: zoveel mogelijk onbewerkte producten, bij voorkeur lokaal en in het seizoen.

“Je kunt het Scandinavische dieet zien als de koudwatervariant van het mediterrane dieet,” zegt Ashley Koff, RD, voedingsdeskundige en opleidingsdirecteur aan het Susan Samueli Integrative Health Institute van UC Irvine.

Wat zijn de voordelen van het Scandinavische dieet?

Het Scandinavische dieet is niet zozeer bedoeld als een tijdelijk dieet waarmee je één specifiek doel probeert te bereiken. Je kunt het beter zien als een praktische basis voor een gezonde levensstijl. Want laten we eerlijk zijn: voortdurend nadenken over hoeveel eiwitten je binnenkrijgt, genoeg vezels eten en ultrabewerkte producten vermijden kan behoorlijk ingewikkeld worden. Het Scandinavische dieet maakt dat allemaal een stuk overzichtelijker.

“Het heeft de afgelopen jaren veel terrein gewonnen omdat het zoveel verschillende aspecten van gezonde voeding combineert,” zegt Robertson.

Een van de belangrijkste mogelijke voordelen heeft volgens Koff te maken met ontstekingen. Het dieet kan helpen bij het reguleren van de ontstekingsreactie van het lichaam — dus bij het voorkomen en afremmen van ontstekingen.

Dat is belangrijk, want langdurige, chronische ontstekingen worden in verband gebracht met allerlei gezondheidsproblemen. Volgens Koff lijkt het Scandinavische dieet daarnaast positief te zijn voor de gezondheid van hart en bloedvaten. Zo kan het bijdragen aan een lager cholesterol, een betere bloeddruk en mogelijk een kleiner risico op een beroerte.

Ook je darmen kunnen ervan profiteren.

Het Scandinavische dieet bevat namelijk veel vezelrijke volkorenproducten, gefermenteerde zuivel, vis en groenten. Die combinatie kan bijdragen aan een gezond en gevarieerd darmmicrobioom.

Volgens Robertson is juist dat gefermenteerde voedsel interessant. “Er is veel onderzoek gedaan naar wat de Vikingen lichamelijk zo sterk maakte. Een deel daarvan wordt in verband gebracht met de hoeveelheid gefermenteerde eiwitten in hun voeding.”

Ook voor mensen die regelmatig sporten of veel bewegen kan deze manier van eten interessant zijn. De combinatie van volkorenproducten en zetmeelrijke groenten levert namelijk langdurige energie. Gewichtsbeheersing kan daarbij een voordeel zijn, maar Robertson kijkt liever naar wat er onder de oppervlakte gebeurt.

“Voor de meeste mensen is gewichtsbeheersing een belangrijk voordeel. Maar voor mij gaat het vooral om wat er in je lichaam gebeurt: je bloedsuikerspiegel wordt stabieler.” En een stabielere bloedsuikerspiegel betekent dat je minder snel last hebt van energiedips en je energie langer kunt vasthouden.

Hoe begin je met het Scandinavische dieet?

Misschien klinkt het Scandinavische dieet alsof je je hele boodschappenlijst moet aanpassen en allerlei obscure producten uit Scandinavië moet importeren. Gelukkig valt dat reuze mee. Je hoeft echt geen boodschappen uit Noorwegen te laten komen.

“Als je kijkt naar Noord-Europa en Noord-Amerika, kunnen we allemaal onze eigen versie van het Scandinavische dieet maken,” zegt Robertson. “Je hoeft bijvoorbeeld geen speciale bessen uit Noorwegen te kopen. Ieder land heeft zijn eigen soorten. In het Verenigd Koninkrijk zijn bijvoorbeeld volop bramen te vinden. En aardbeien en frambozen kunnen we hier gewoon zelf telen.”

Hetzelfde geldt voor groenten en vis. Er zijn ontzettend veel soorten wortel- en knolgroenten om uit te kiezen, van aardappelen tot verschillende bladgroenten. En vette vis zoals zalm, makreel, blauwvintonijn en ansjovis is in veel landen gewoon verkrijgbaar.

En misschien wel het belangrijkste: je hoeft niet van de ene op de andere dag alles anders te gaan doen.

“Het gaat er niet om dat je zegt: ‘Vanaf vandaag stop ik met alles wat ik nu eet en morgen doe ik alles anders,’” zegt Robertson.

Begin liever klein. Maak je vanavond bijvoorbeeld een maaltijd? Kijk dan eens wat je eraan kunt toevoegen. “Vraag jezelf gewoon af: welke simpele wortelgroente kan ik hier nog bij doen?”

Zo bouw je het stap voor stap op.